Vrij spel (2)

Zoals ik in een eerdere blog scheef, heb ik een serie studies van verschillende soorten lijnen op papier en ander materiaal gemaakt. Inmiddels ben ik zover dat ik van al die studies een selectie van 10 interessante lijnstudies heb gemaakt. Naar aanleiding van die tien tekeningen maak ik studies in klei.

Ik ben volledig opgegaan in het tweedimensionaal lijnenspel. Nu ik het om wilde zetten naar iets driedimensionaals, liep ik enorm vast. Ik probeerde de essentie van een lijntekening vast te leggen in klei, Natuurlijk is dat een onmogelijke opgave en het werd dan ook niet wat ik wilde, want niets kon die spontaniteit en vaart van de tekening evenaren.

            

Tekening in pastelkrijt 

Vertaling in klei

                                             

Dit wordt dan een blokkade genoemd, een blokkade die doorbroken moet worden om verder te komen. Meestal gaat het vanzelf als je loslaat wat je zou willen. In dit geval was ik me ervan bewust dat ik iets nastreefde wat ik niet kon bereiken. 

a.        Collage van details uit lijntekening in inkt

b.        Lijnstudie in klei n.a.v. collage  a.

c.        Lijnstudie in klei o.a. n.a.v. collage  a. en kleistudie b.

Na dit inzicht ging het weer als vanzelf, want ik probeerde de tekening niet meer na te bootsen, maar gebruikte de richting of de structuur van de lijnen als inspiratiebron. Eigenlijk ging ik tekenen met klei, maar met dat verschil dat ik ook de hoogte of diepte in kon. Ik ben er nog niet, maar ik voel dat ik in de juiste richting zit.

Laatste lijnstudie gebaseerd op o.a. studie a., b. en c.  (nog niet afgewerkt)

Deze studies zullen uiteindelijk leiden tot een reliëf waarvan een mal gemaakt wordt, zodat het reliëf reproduceerbaar is. Daarover in een volgend blog meer.

Spelen is belangrijk voor een kunstenaar. Voor mij is dat dingen ontdekken, mezelf verrassen en blij zijn met elke vondst.

Vrij spel

‘Het geheim van de kunst is daarin gelegen, dat men niet zoekt, maar vindt.’

Pablo Picasso

Deze week ben ik een hele dag bezig geweest met lijnen. Lijnen op papier die ik zette met pen, houtskool, pastelkrijt, inktpen, penseel of mijn handen.

Pastelkrijt op papier

 In de ochtend was ik nog aan het zoeken, te veel in mijn hoofd bezig met een eindresultaat. Pas later die ochtend, toen ik blind ging werken of de inkt over het papier liet lopen, kwam ik los. Het maakte me ineens niet meer uit of het goed werd of niet. Ik was één met het materiaal en kon vrij bewegen.

Inkt op papier en transparant plastic, 2 lagen

Ik maakte heel veel verschillende lijnen, bewegingen en soms weer afdrukken daarvan. Ik werkte ook op transparanten, die ik weer over andere bladen met lijnen heen legde en zo creëerde ik een heel scala aan nieuwe lijnen.

Het werd een spel en zo vond ik nieuwe vormen, vormen die mij aanspraken, vormen waar ik verder mee kan. Vanuit dit vrijheidsgevoel is alles mogelijk en is er geen oordeel. Pas als ik het werk opnieuw bekijk zie ik de schoonheid of mogelijkheden van dingen die ik eerst niet zag.

Detail drukinkt op papier

       

Detail drukinkt op papier

Wanneer ik aan het einde van de middag met mijn camera inzoom op bepaalde stukken van mijn tekeningen, ontdek ik weer prachtige nieuwe elementen. En ik ben blij als een kind met iedere ontdekking die ik doe. 

Wat een heerlijke dag…

Enthousiast!

Commercieel zijn is voor mij handelen en denken in de geest van de klant, maar ook dingen doen die tot doel hebben geld te verdienen. Het is voor mij een zakelijk woord, en heeft weinig te maken met gevoel. Het zou goed voor mijn inkomsten zijn als ik het meer zou worden, maar ik vind het al lastig om een prijs te koppelen aan mijn werk, en als ik een koper ken, dan helemaal.

Commercieel werk is voor mij werk dat goed verkoopt op de markt. Dat je het aanbod aanpast aan dat wat de mensen graag willen hebben. Toen ik beginnend kunstenaar was, was ik daar helemaal op tegen. Nooit zou ik een werk in een bepaalde kleur maken, omdat dat beter zou verkopen. Ik wilde alleen maken waar ik zelf achter stond. Nu zie ik in dat je soms misschien concessies moet doen om dat te kunnen maken wat je graag wilt maken, als is het maar vanuit het praktisch oogpunt, dat ik geld nodig heb om te kunnen investeren in nieuw werk.

Toch blijf ik zoeken naar een manier om met werk waar ik achter sta, geld te kunnen verdienen, dat ik dingen maak waar ik blij van word en dat anderen dat ook worden.

Op dit moment ben ik bezig met een groot project in Romsey Engeland. Ik heb, vind ik zelf, een prachtig ontwerp gemaakt voor een herdenkingsbord voor 

WO I. Ik ben er echt trots op en iedereen die ik het laat zien, reageert enthousiast. Ik vind het ook mooi dat een deel van de opbrengst gaat naar een ander kunstproject, namelijk een groot monument voor de paarden die in deze oorlog gevochten hebben. Toch zijn er nog maar weinig verkocht, dus ik denk na over hoe ik de verkoop positief kan beïnvloeden.

Ik ben super enthousiast over dit project en mijn aandeel daarin. Ik weet dat ik vanuit mijn bevlogenheid erg overtuigend overkom. Wanneer ik sta achter wat ik vertel, daar zelf in geloof, dan geloven anderen mij ook. Waarschijnlijk is dit enthousiasme, mijn grootste commerciële kracht die ik kan inzetten om mijn werk te verkopen.

Dus koop ook een van deze prachtige handbeschilderde borden in een beperkte oplage! Het is een ontwerp waarin gebruik wordt gemaakt van krachtige lijnen, mooi en goed uitgevoerd. Een bord in tijdloos Delfts blauw, geschikt voor elk interieur, prachtig als wandbord. Als kers op de taart, steun je er een mooi doel mee. 

Zonder vrees

Deze week voor het eerst in jaren naar de waarneming getekend op A3 formaat tekenpapier met houtskool. Het ging zo lekker. Ik voelde me helemaal in mijn element. Wat is het toch fijn dat ik in staat ben weer te geven wat ik zie. Soms verbaas ik mezelf en dat vind ik mooi. 

Ik vind het heerlijk om weer naar school te gaan. Een school met opdrachten die ik moet doen. De een met meer succes dan de ander, maar altijd leerzaam. Wanneer iets niet lukt, is dat misschien niet fijn, maar het zorgt er voor dat ik weet wat ik nog zou kunnen leren en dat ik daar dan aan kan gaan werken. Zelfs als het gaat, zoals vandaag, is er meer dan genoeg aan techniek te leren. Ik ben blij met alles wat ik al kan en dat ik die kennis nu verder kan gaan uitbouwen is nog fijner.

Een medecursist vertelde dat ze bang was voor het lege papier. Toen we er over door praatten bleek ze vooral bang te zijn om een lelijke tekening te maken. Ik heb die angst niet. Voor mij horen minder mooie tekeningen er ook bij. Ze helpen meestal om te komen tot iets mooiers, leren van je fouten. Ik maak mijzelf er niet fout om als het niet lukt. Het is in mijn ogen onmogelijk constant mooi werk maken. Ik krijg ook nieuwe inzichten als ik bezig ben. Je kunt ineens iets net anders zien, of in dit geval werkelijk zien hoe iets eruit ziet of zien dat wat jij op papier hebt gezet, net niet de vorm is die je ziet als je echt goed kijkt. 

  

Als ik met plezier beeldend aan het werk ben, ken ik geen vrees, dan ervaar ik een ongekende vrijheid. Ik krijg er zelfs veel energie van. Ik ben zo dankbaar dat ik dit werk kan en mag doen!

Passie

Sinds een paar weken ben ik docent bij Dagkunst Nederland. Op dit moment kunnen mensen zich inschrijven voor een  workshop Bloemen tekenen naar de waarneming. Ik hoop op veel deelnemers, want ik heb er zin in.

Waarom vind je dit werk leuk, vragen mensen wel eens.

Ik vind het heerlijk om mijn kennis te delen. Het is fijn om anderen dingen te leren of om ze helpen bij het ontdekken van hun eigen passie of talenten. Eén van mijn talenten is dat ik goed kan kijken. Dat klinkt heel eenvoudig, maar dat is het niet. Meestal tekenen we dat wat we denken gezien te hebben, maar als je beter gaat kijken blijkt het vaak toch niet te kloppen met de het werkelijke beeld. 

Vaak kun je pas zien of dat wat je tekent nu is wat je gezien hebt, als je op afstand gaat staan. Iets wat ik cursisten in de tekenles of cliënten die beeldende vaktherapie krijgen vaak laat doen. Van een afstand zie je de dingen anders en in het geval van tekenen naar de waarneming, zie je beter of het klopt. Het fijne van beeldend werken is dat je een zichtbaar resultaat hebt van jouw proces, dat je kunt zien wat er is gebeurd. Dat vind ik ook het grote voordeel van beeldende therapie, er is altijd nog een beeldend werk om naar terug te kijken en inzicht te krijgen in het proces, jezelf of een situatie.

Van les geven leer ik ook. Wanneer ik iets aan een ander moet uitleggen, helpt dat mij om het zelf beter te begrijpen. Dat is een mooie bijkomstigheid. Inzicht in mijzelf of processen door anderen iets te leren. Ik word er enthousiast van en het doet me nadenken over wat ik verder zou willen delen met anderen. Zoals grafische- en keramische technieken… mijn passies dus eigenlijk.

Wat is het toch een groot geluk dat ik weet waar mijn passies en talenten liggen en dat ik die over kan brengen op anderen, ja dat ik zelfs kan inspireren. Voor mij is dat een enorme rijkdom.

Ga voor meer informatie over deze workshop en andere workshops naar http://www.dagkunstnederland.com/

Hoera! Weer naar school.

Vandaag ben ik begonnen met de opleiding Keramiek aan de Gemeentelijke Academie voor Schone Kunsten in Arendonk. De hele opleiding duurt 5 jaar, eventueel aangevuld met 2 specialisatie jaren. In de opleiding is veel aandacht voor onderzoek en technische vaardigheden. Daarnaast zijn er ook lessen tekenen en kunstgeschiedenis. Er wordt gewerkt aan de hand van 4 opdrachten per jaar, steeds gekoppeld aan een bepaald onderwerp en waarin steeds een andere techniek centraal staat.

                                   

Voor sommigen klinkt het misschien raar dat juist ik deze opleiding ga doen, omdat ik al zolang met keramiek bezig ben. Er zijn twee belangrijke redenen:

De eerste reden is dat ik steeds meer eisen stel aan de technische uitvoering van mijn werk en dat ik gewoonweg niet genoeg technische kennis heb om aan die eisen te voldoen.

De tweede, en belangrijkste, reden is dat ik het heerlijk vind om te leren. Dat ik door opdrachten te moeten doen gedwongen word om nieuwe dingen te proberen en uit te testen. Ik ga leren om iets te kunnen maken zoals ik het bedacht had en niet iets wat er op lijkt. En straks weet ik waarom een glazuur niet zo mooi uitsmelt als ik zou willen en vooral hoe ik dat kan oplossen.

             

Mijn eerste dag was erg fijn. De startopdracht gaat over reliëf en ik ben de hele dag aan het experimenteren geweest op proefplaatjes. Experimenteren is een geweldige manier om tot nieuwe vormen van beeldtaal te komen. Dat je jezelf weer verrast met nieuwe nog niet gekende vormen. Dat inspireert, daar word ik blij van. En zo voelt een hele dag school naast mijn werk haast als vakantie. 

Souvenir

Veel van mijn keramisch werk beschilder ik met blauwe decoraties. Schalen, borden en kopjes, die doen denken aan Delfts blauw aardewerk. Dat is de reden waarom ik het zelf Delfts blauw noem. Het voelt goed het zo te noemen, alsof ik daarmee onderdeel word van een eeuwenoude traditie. Ik ben mijn eigen Delfts blauwe stijlvorm aan het ontwikkelen die traditioneel met de hand geschilderd wordt. Ik kies er bewust voor geen gebruik te maken van andere modernere decoratietechnieken. En hoewel er tegenwoordig met behulp van de nieuwste technieken zeker mooie keramiek gemaakt wordt, ligt daar niet mijn kracht en ook niet mijn liefde. Ik hou van de lijnen die ik trek, van de nuances in de lijn, van het toeval en de invloed van het penseel. In die zin wijk ik regelmatig af van het traditionele Delfts blauw waarin vaak gebruik wordt gemaakt zich herhalende motieven, daar waar ik een voorkeur heb voor op zichzelf staande vrije motieven.

Schaal, Yoni de Groot, 2014

Delfts blauw aardewerk vindt zijn oorsprong aan het einde van de gouden eeuw. Nadat reizigers  vanuit het verre Oosten porselein meebrachten als souvenir, kwam er een grote vraag naar dit porselein. Schepen van de VOC brachten weliswaar veel traditioneel wit-blauw beschilderd Chinees porselein mee naar Nederland, echter de vraag was vele malen groter en het porselein was bovendien erg kostbaar. Eind 16^e eeuw startte men in Nederland daarom zelf met het maken van ‘chinees Porselein’. Dit waren aardewerk imitaties van Chinese porseleinen voorbeelden. Dit is de voornaamste reden dat veel 16^e en 17^e eeuws Nederlands Delfts blauw met oosterse decoraties beschilderd is. Later werden de decoraties meer Hollands van aard, maar bleven grotendeels wit blauw. 

Chinese kom, omstreeks 1650

Nederlands bord in Delftsblauw, omstreeks 1690

Rond 1700 waren alleen al in Delft 33 bakkerijen waar men Delfts blauw aardewerk maakte. Deze  verdwenen grotendeels nadat er vanuit Engeland en andere landen meer aanvoer kwam van goedkoop chinees imitatie porselein. Op dit moment zijn er nog een paar bakkerijen in Nederland in bedrijf waar traditioneel en modern Delfts blauw aardewerk wordt gemaakt.

In de beginperiode werkten de Nederlandse keramisten met rood aardewerk dat eerst helemaal wit geglazuurd werd, alvorens er een blauwe decoratie op werd aangebracht. Later ging men met wit aardewerk werken en kon er met blauw direct op het aardwerk geschilderd worden. Hierna werd er een transparante laag glazuur over de decoratie aangebracht. Dit is de techniek ik ook gebruik. De verschillende tinten blauw ontstaan door een blauw onderglazuur of een kobaltoxyde (een stof die blauw wordt door het bakken) meer (lichter blauw) of minder (donkerder blauw) te verdunnen met water.

Ik heb er eigenlijk nooit zo bij stil gestaan dat het Delfts blauw, op dit moment toch één van de populairste Nederlandse souvenirs, is ontstaan vanuit een eeuwen geleden uit het verre Oosten meegebracht souvenir. Door de ontwikkeling van Hollandse motieven in het Delfts blauw is dat ook niet meer zo zichtbaar en het Delfts blauw gaat met de tijd mee. 

Bord met illustratie van Dick Bruna voor Royal Delft

Spaarvarken van R. Bronwasser voor Royal Goedewaagen 

Een goed en eenvoudig oog

Vincent van Gogh, bloeiende kastanje-takken, olieverf op doek, 72.0 x 91.0 cm, Auvers-sur-Oise, mei 1890

Over smaak valt niet te twisten wordt gezegd. Over schoonheid dan eigenlijk ook niet. Toch heb ik het idee dat er een schoonheid bestaat die bijna universeel is, omdat het door zoveel mensen herkend wordt. Waarom houden mensen over de hele wereld van Van Gogh, Rubens of Rembrandt? Is iets mooi omdat je jezelf erin herkent? Ik denk dat iets in die persoon of dat voorwerp bekend is voor jou. Het raakt iets aan in jou. Ik noem dat herkenning. Anders dan ontroerd raken door iets, alhoewel dat door herkenning ontstaat.

't Had 's nachts geregend en de grond was hier en daar drassig en 't jonge lentegras frisch en groen.

(citaat uit een brief van Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, april 1875)

Ik houd van Van Gogh vanwege zijn directheid, zijn oprechtheid, omdat hij alles liet zien, ook lelijke dingen en dat die door hem dan soms zelfs een bepaalde schoonheid krijgen, in mijn ogen dan. Ik bewonder de manier waarop hij de verf op het doek brengt, dat ruwe en dat je denkt hoe kan dat er toch zo mooi uit zien van afstand, maar zelfs dichtbij is het prachtig.

 
Vincent van Gogh, Bloeiende amandelbloesem in een glas, Olieverf op doek, 24 x 19 cm, Arles, begin maart 1888 

Dat wij nu, zoveel jaren later, nog steeds in de rij staan om zijn werk te kunnen zien, dat zegt iets over de herkenbaarheid van zijn werk. Dat ik iedere keer als ik zelf naar het Van Gogh museum ga, weer iets nieuws in zijn werk ontdek, dat vind ik geweldig.

Tijdens mijn afstuderen op de Kunstacademie heb ik brieven geschreven aan een vriend. Het werd mijn afstudeerscriptie. Ik las in die maanden alle brieven die van Van Gogh bewaard zijn gebleven. Ik herkende veel in de dingen die hij schreef, ook al kwam hij uit een andere tijd. Ik voelde me met hem verbonden en dat is altijd gebleven. Ik bleef met evenveel vragen achter als Van Gogh. Inmiddels weet ik dat het niet om de antwoorden gaat, maar om de weg. Om de verbazing, de schoonheid, de herkenning die ik onderweg tegen kom.

  

Gezicht op Arles met bomen in bloei, olieverf op doek, 50,5 x 65 cm, april 1889

't Is hier zoo mooi, als men maar een goed en eenvoudig oog heeft zonder veel balken er in. Maar als men dat heeft dan is 't overal mooi...... 

(citaat uit een brief van Vincent van Gogh aan zijn broer Theo, 31 juli 1874).'

Van Gogh of onbekend?

In mijn beleving is het bij schilderen net zo belangrijk om een goed penseel te hebben, als een vaste hand. De afgelopen weken ben ik daarom bezig geweest met het uitproberen van verschillende penselen voor het schilderen met glazuur.

Het valt nog niet mee om het juiste exemplaar te vinden. De punt moet buigbaar zijn, maar niet te zacht. Glazuur vasthouden, maar niet te veel. En hij moet lekker in de hand liggen (hoe persoonlijk is dat …).

Gaandeweg bleek dat er niet zoiets is, als het ultieme schildersgereedschap. Ik gebruik bijvoorbeeld alleen al voor het invullen van een vlak een heel ander penseel, dan voor het maken een lijn. Het glazuur zelf heeft ook invloed op het schilderen, zo droogt glazuur snel in en verandert daardoor van structuur waardoor het lastiger wordt een mooie lijn te trekken.

Ik blijk een voorkeur te hebben voor smalle ronde exemplaren met een scherpe punt. Penselen en kwasten gemaakt van marterhaar vind ik over het algemeen het fijnste, maar gelukkig zijn er tegenwoordig kunstvezels die behoorlijk in de buurt komen van marterhaar en die koop ik dan liever.

Qua merk bevalt Van Gogh mij het beste. En dat ligt echt niet alleen aan de naam. Ofschoon ook ik geneigd ben eerder materialen te kopen die de naam Van Gogh of Rembrandt dragen dan een onbekend merk. Grappig hoe dat psychologisch werkt.

Mocht jij zelf op zoek zijn, dan is mijn advies om altijd eerst één penseel van een bepaald merk te kopen en die uit te proberen. Het is toch vaak een hele aanschaf en dan weet je zeker of iets bij jou past.

En als je dan toch bezig bent, koop dan meteen een penselenmatje. Dit is een fijn type en kost minder dan 3 euro. Zo blijven de haren mooi in model, en je kunt ze liggend laten drogen waardoor er geen water in de huls blijft staan en deze minder snel gaat roesten. 

Soepel

                                                                                                           

                                               

Vandaag heerlijk gewerkt. 3 grote schalen beschilderd met bloesemtakken.

Het ging, zoals ik het dan meestal omschrijf, soepel.

Soepel gaat het wanneer de lijnen precies zo lopen als ik wil en zelfs als dat niet het geval is, dat ik dan de vrijheid voel de kwast zijn gang te laten gaan, omdat ik weet hoe hij zich zal gedragen. Het gaat dan als het ware vanzelf. Ik weet hoe het penseel zich verhoudt tot de glazuur en de ruwheid van de nog ongeglazuurde schaal en mijn hand lijkt dat dan allemaal precies goed aan te voelen. Ik heb vaak al een beeld in mijn hoofd, maar nog niet helemaal vaststaand, want het komt ook voor dat ik reageer op een lijn die al gezet is en daarmee verandert vaak het oorspronkelijke idee enigszins.

Soepel is als ik precies weet hoe ik het penseel moet draaien of hoeveel druk ik moet zetten voor een bepaald effect en dat ik me helemaal vrij voel tijdens het werken.

Als het schilderen gemakkelijk gaat, zit ik in een flow en dan kost het mij geen energie om te werken en krijg ik er juist energie van. Op die momenten kan ik helemaal blij worden van één klein streepje dat perfect is. In mijn ogen natuurlijk want schoonheid is een persoonlijke beleving. Alhoewel het mij opvalt dat de werken waarbij het schilderen vloeiend ging, de meeste waardering krijgen van anderen. Zou er dan een universeel soort gevoel voor soepel zijn?

Mensen denken vaak aan Japanse inkttekeningen als ze mijn werk zien. Dat kan ik begrijpen omdat de kracht van schilderen met een Japans penseel hem zit in het weergeven van de essentie van het onderwerp. Dat is wat ik herken en dat is wat ik waardeer aan deze tekeningen. Bij schilderen met inkt moet je je vrij voelen, dat is tenminste zoals ik het ervaar. Je moet niet bang zijn, want dan verkramp je en is er geen ruimte meer voor speelsheid en tegelijk moet je de controle hebben over je materiaal. Zo is het ook met schilderen met glazuur. Mijn mooiste lijnen ontstaan als het vloeiend gaat.

Soepel is eigenlijk vrijheid gecombineerd met vakmanschap. En dat ik op sommige momenten in staat ben tot het creëren van die combinatie binnen mijn beeldend werken, dat is voor mij een groot geluk.