Hoe voelt het?

Het kijken naar beeldende werk kan inzicht geven en emoties oproepen. Dat verklaart denk ik waarom zoveel mensen geraakt worden door alleen al het zien van een beeldend werk en dat de wijze waarop een beeld effect heeft op mensen, bepaald wordt door wat ze in het verleden hebben meegemaakt en/of hoe ze zich voelen op dat moment. En dat is voor ieder mens weer anders.

Detail Perenboomje in Bloei, Vincent van Gogh, 1888

Ik merk zelf ook dat wanneer ik vaker naar hetzelfde museum ga, zoals het Van Gogh Museum, ik soms totaal verschillend kan reageren op een werk of er iets heel anders in kan zien. Dat zijn de werken die blijven boeien. De werken waarvan ik het altijd weer fijn vind om ze te zien. Dat kan ook in een boek natuurlijk, maar voor mij is dat wezenlijk anders. Dat is plat en op afstand, zo anders dan 10 cm er vandaan, zodat je het bijna aan kunt raken. Dat het beeld verandert als je er vanuit een andere positie naar kijkt.

Hoe bijzonder vond ik het toen ik laatst in Museum Het Depot in Wageningen was, waar ik alle beeldend mocht aanraken. Dat is nog eens een ultieme kunstbeleving. Ook geweldig voor blinden bedenk ik me nu. Die mogen niets met de schilderijen van Van Gogh. Het lijkt me geweldig als je als blinde een werk van Van Gogh zou mogen aanraken.

Het zelf maken van beeldend werk is ook een beleving die inzicht kan geven en emoties kan oproepen. Een gegeven waar een groot gedeelte van de beeldende therapie op gericht is. Dat het maken van een tekening over iets dat je hebt meegemaakt, jou inzicht kan geven in die gebeurtenis.

Misschien kun je er dan wel voor het eerst woorden aan geven of zeggen welke emoties het beeld bij jou oproept. Zo ontstaat er een indirecte reactie op de gebeurtenis, die vooral bij trauma’s heilzaam blijkt te zijn, omdat het dan niet direct over het trauma zelf gaat, maar waarbij je kijkt naar, en praat over een beeld van het trauma.

De laatste maanden zie je ineens overal kleurboeken voor volwassenen opduiken. Mij verbaast de populariteit van deze kleurboeken helemaal niet, want inkleuren is een rustgevende bezigheid. Je hoeft er niet echt bij na te denken en het is een repeterende handeling waarvan veel mensen ontspannen. Het eindresultaat kan bijna niet mislukken, waardoor het ook nog eens een hele toegankelijke creatieve bezigheid is. 

Het doet me denken aan andere creatieve uitingen zoals kaarten maken, mozaïeken, vilten, borduren, breien. Allemaal populaire bezigheden en ik denk dat dat ook komt omdat mensen, in deze tijd waarin haast en drukte hoogtij vieren, behoefte hebben aan ontspanning. Daar komt nog bij dat veel mensen echt trots zijn op wat ze gemaakt hebben en dat alleen al heeft een positieve uitwerking op hoe je je voelt.

Zeeschilder

Het lijkt haast van zelfsprekend dat alles dit jaar in het teken van de 125^ste sterfdag van Vincent van Gogh staat. Ook voor mij is hij een grote inspiratiebron. Toch wil ik de aandacht vestigen op een andere schilder en tijdgenoot van Van Gogh, van wie het dit jaar 100 jaar geleden is dat hij stierf: Hendrik Willem Mesdag.

Hendrik Willem Mesdag (1831-1915) was een van de belangrijkste schilders van de Haagse school. Hij was gespecialiseerd in het schilderen van zeegezichten. Zijn bekendste werk is het Panorama van Schevingen. Dit werk is bekend geworden onder de naam Het Panorama van Mesdag, dat gelukkig bewaard is gebleven en nog altijd imposant om te zien. Een doek met een omtrek van 120 meter en 14 meter hoog. Hij schilderde het uitzicht vanaf het hoogste duin van Scheveningen. Overigens kreeg hij daarbij ook hulp van zijn vrouw en een aantal bevriende schilders. Het schilderij werd opgehangen in een speciaal daarvoor ontworpen gebouw. Door de grote ronde lichtkoepel op het dak heeft het weer buiten invloed op de kleur van het werk en soms lijkt het daardoor als of je echt op het duin staat, vooral als er wolken voorbij de zon schuiven.

De artistieke carrières van Mesdag en Van Gogh zijn verschillend verlopen. Van Gogh ging na zijn kunstopleiding experimenteren met kleur en vorm, en was in zijn tijd weinig succesvol. Pas na zijn dood werd de kwaliteit van zijn werk herkend en werd hij één van de bekendste schilders van Nederland. Mesdag was aanvankelijk zakenman en pas op 35 jarige leeftijd ging hij zich geheel aan de schilderkunst wijden. Zijn hele carrière schilderde hij in de stijl van de Haagse school. Hij maakte werk dat door het grote publiek omarmd werd en waarmee hij een bekende Nederlandse schilder werd tijdens zijn leven.

Naast schilder was Mesdag kunstverzamelaar en samen met zijn vrouw bouwde hij een indrukwekkende verzameling schilderijen, tekeningen en keramiek op. In 1881 zag Van Gogh op een tentoonstelling een gedeelte van de collectie van Mesdag en was vooral onder de indruk van de schilderijen van de Franse schilders, die voor Van Gogh een belangrijke inspiratiebron vormden.

Vanwege de grote omvang van de collectie liet Mesdag in 1887 naast zijn huis een museum bouwen. Het museum was op zondag geopend voor publiek.

In het museum is tot op de dag van vandaag de collectie van Mesdag te zien en in het voormalige woonhuis worden wisseltentoonstellingen gehouden. Ik vind het een imposante verzameling. Veel keramiek van Kolenbrander en een grote collectie Franse en Nederlandse schilders uit de late 19^e eeuw. In 1903 schonk Mesdag zijn museum aan de Nederlandse Staat onder de voorwaarde dat de collectie bij elkaar moest blijven. In 1990 werd de Mesdag Collectie onderdeel van het Van Gogh Museum in Amsterdam. De collecties van beide musea sluiten goed op elkaar aan en vormen samen een goed overzicht van de kunst aan het einde van de 19^e eeuw.